|
Introdukshon Papiamentu ta e lenga krioyo di Kòrsou, Aruba i Boneiru. En total tin un 250.000 hablante nativo di nos lenga. E no ta un lenga standarisá i e tin dos ortografia ofishal. Esun di Aruba ta unu ku parsialmente ta basá riba etimologia i esun di Kòrsou i Boneiru tin un base fonológiko. Redakshon di un dikshonario pa un lenga no standarisá no ta asina simpel manera ta parse. Pa papiamentu no tin fuente ofishal pa sa si por kalifiká un palabra kulto, popular, femenil, infantil, ni sikiera ki ora por konsiderá un palabra papiamentu òf nò. Kaminda tin indikashon suphetivo, manera popular, inkorekto, vulgar, etc. esaki ta duná di un punto di bista meramente personal, ounke naturalmente mi a laga hopi persona konsehá mi. Laga mi duna un ehèmpel pa ilustrá loke mi ke men. Te dos siman promé ku promé edishon di mi Dikshoonario Papiamentu-Hulandes a bai imprenta, e tabata kontené e entrada regaldo, anto su tras tabata pará (lenga infantil). Un persona di Aruba e ora ei a informá mi ku na Aruba, aparte di e palabra komun i koriente regalo, tin basta hende grandi ta usa e palabra regaldo, ke men difísilmente por kalifik'é lenguahe infantil. Asina huisio suphetivo ta drenta un dikshonario, tin biaha hasta ofendé hende, sin ku esaki tabata intenshon di e redaktor. Si yama un hende na Kòrsou o Boneiru lolo, ta konsiderá e ekspreshon akí vulgar i fuera di su lugá, ora ku algun informante di Aruba a garantisá mi ku tin gremio na Aruba ku ta usa e palabra akí pa denotá un hende sokete, sin konsiderá e ekspreshon akí vulgar. Mester agregá akí ku no ta tur informante di Aruba tabata kompartí e opinion akí. Esei no ta nada straño. Na Kòrsou tambe tin hende ku no ta konsiderá palabra manera pompa, frega, hodidu komo palabra vulgar, miéntras ku pa otro nan ta vulgar sin mas. Esaki ta un motibu mas pakiko mi a apresiá tur opservashon, sugerensha i krítika riba promé edishon. Nan a yuda mi ora mi tabata prepará e di dos edishon akí. Ekstenshon i anekso E dikshonario akí tin mas di 24.500 entrada papiamentu ku nan respektivo tradukshonnan na hulandes. Ademas e tin un anekso ku 270 asina yamá par mínimo di palabra. Esakinan ta par di palabra di kua un pia ta diferenshá di su par den un aspekto so. Den e kaso akí ta trata di diferensha di tono. I e diferensha akí ta kousa diferensha di nifikashon entre e pianan. Pa fasilitá un ke otro a pone pia di e parnan den e lista patras den e dikshonario akí semper den e siguiente órden: e promé pia tin tono -´ -i di dos -´ - . Den tur kaso tin énfasis riba promé sílaba. E strepi horizontal abou ta indiká tono grave o abou, esun horizontal ariba ta indiká tono agudo o altu. Un asento agudo na man drechi di e korespondiente sílaba asentuá ta indiká énfasis. E lista akí di par mínimo di palabra papiamentu pa loke ta tono ta esun mas ekstenso ku a publiká te ainda. Ohalá e inspirá otronan pa ampli'é, ya ku tono ta karakterístika mashá partikular di papiamentu. Tin algun par ku por a laga afó, manera alsa ( -´ - ) i alsa ( -´ - ) , biba ( -´ - ) i biba ( -´ - ) , ya ku ta trata di kambio gramatikal pa motibu di kambio di tono, ku ta okurí semper ora usa modo imperativo den kaso di verbo di dos sílaba ku patronchi tonal ( -´ - ). Por ehèmpel: papia ( -´ - ) ta bira papia ( -´ - ) , ora usa modo imperativo, kon tal ku ta sigui un pousa. Si a agregá na e lista: alsa ( -´ - ) i alsa ( -´ - ) , biba ( -´ - ) i biba ( -´ - ), ta pa motibu ku e forma imperativo tin un tradukshon un poko aparte na hulandes. Si a yena e lista ku e tipo di par mínimo akí, lo el a bira muchu mas ekstenso, pero esei no tabata e idea. Tabata trata di palabra di dos sílaba ku na par ta enserá diferensha di nifikashon. Pa esnan interesá den nòmber sientífiko di flora i founa, a pone pa mayoria di nòmber di mata i bestia e nòmber latin, generalmente entre paréntesis. |